Chęć zrozumienia otaczającego nas świata przyrody jest naturalna, a cykl życia szerszeni to fascynujący przykład doskonale zorganizowanej społeczności. W tym artykule, jako Anna Kalinowska, chciałabym Państwu przybliżyć cały roczny cykl życiowy i reprodukcyjny szerszeni, od momentu powstania nowej kolonii, poprzez rozwój poszczególnych osobników, aż po jej nieuchronny koniec. Poznamy role królowej, robotnic i trutni, a także dowiemy się, co dzieje się z gniazdem na przestrzeni roku.
Roczny cykl życia szerszeni od samotnej królowej do wymarcia kolonii
- Kolonie szerszeni są jednoroczne i nie przetrwają zimy.
- Cykl rozpoczyna samotna, zapłodniona królowa wiosną.
- Królowa samodzielnie buduje gniazdo i wychowuje pierwsze pokolenie robotnic.
- Latem kolonia dynamicznie się rozwija, osiągając setki osobników.
- Jesienią rodzą się nowe królowe i trutnie, które kopulują.
- Stara królowa, robotnice i trutnie giną, a zapłodnione młode królowe hibernują.
Dlaczego gniazdo szerszeni jest tylko na jeden sezon?
Jedną z kluczowych cech szerszeni jest to, że ich kolonie są jednoroczne. Oznacza to, że gniazdo, które obserwujemy latem, nie przetrwa zimy. Dorosłe owady, w tym stara królowa i wszystkie robotnice, giną wraz z nadejściem pierwszych mrozów. Co ważne, szerszenie nigdy nie wracają do starych gniazd w kolejnym sezonie. Każdego roku to nowe, młode królowe zakładają zupełnie nowe gniazda, rozpoczynając cykl od nowa.
Od czego wszystko się zaczyna? Samotna misja królowej
Początek nowego cyklu życia szerszeni to prawdziwa lekcja determinacji. Pod koniec kwietnia lub na początku maja, gdy temperatura staje się łagodniejsza, z zimowej hibernacji budzi się samotna, zapłodniona jesienią poprzedniego roku młoda królowa. To właśnie ona jest jedyną założycielką nowej kolonii i spoczywa na niej odpowiedzialność za przetrwanie gatunku. Jej misja jest niezwykle wymagająca, ponieważ musi samodzielnie podjąć wszystkie początkowe prace.
Wiosenny start: samotna królowa zakłada nowe imperium
Wybór idealnego miejsca na gniazdo: czego szuka królowa?
Po przebudzeniu królowa rozpoczyna poszukiwania idealnego miejsca na gniazdo. Musi to być lokalizacja bezpieczna i dobrze osłonięta przed drapieżnikami oraz niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Często wybiera dziuple drzew, budki lęgowe, skrzynki na listy, a nawet strychy czy poddasza budynków. Ważne, aby miejsce to oferowało stabilne warunki do rozwoju przyszłej kolonii.
"Papierowa" architektura: Z czego i jak powstają pierwsze komórki gniazda?
Kiedy idealne miejsce zostanie znalezione, królowa przystępuje do budowy. Jej umiejętności architektoniczne są imponujące! Królowa przeżuwa spróchniałe drewno, a następnie miesza je ze swoją śliną, tworząc charakterystyczną masę papierową. Z tej masy buduje pierwsze komórki gniazda. Konstrukcja jest bardzo specyficzna gniazdo ma formę plastrów, a wszystkie komórki są skierowane ku dołowi, co ułatwia rozwój larw.
Pierwsze jaja i pierwsze larwy: Kto opiekuje się potomstwem na starcie?
Gdy pierwsze komórki są gotowe, królowa składa w nich jaja. Z tych jaj wylęgają się larwy, a królowa, wciąż samotna, przejmuje na siebie wszystkie obowiązki związane z ich wychowaniem. Samodzielnie karmi larwy, dbając o ich rozwój aż do momentu przepoczwarzenia. Z tego pierwszego pokolenia powstają wyłącznie bezpłodne samice przyszłe robotnice. Pełny cykl rozwojowy szerszenia, czyli metamorfoza zupełna, obejmuje cztery stadia:
- Jajo
- Larwa
- Poczwarka
- Imago (osobnik dorosły)
Letnia ekspansja: kolonia szerszeni rośnie w siłę
Narodziny pracowitych córek: kim są i jaką rolę pełnią robotnice?
Gdy pierwsze robotnice osiągną dorosłość, następuje kluczowy moment w rozwoju kolonii. Te bezpłodne samice przejmują większość obowiązków, odciążając królową. Ich role są niezwykle zróżnicowane i niezbędne dla funkcjonowania całej społeczności:
- Rozbudowa gniazda: Robotnice kontynuują budowę i powiększanie gniazda.
- Zdobywanie pokarmu: Wylatują w poszukiwaniu pożywienia dla larw i innych członków kolonii.
- Obrona kolonii: Aktywnie bronią gniazda przed intruzami.
- Opieka nad kolejnym potomstwem: Karmią i pielęgnują kolejne pokolenia larw.
Ich ciężka praca pozwala kolonii na dynamiczny rozwój.
Podział obowiązków w kolonii: Jak zmienia się rola królowej?
Wraz z pojawieniem się pierwszych robotnic, rola królowej ulega znaczącej zmianie. Od tego momentu jej jedynym zadaniem staje się składanie jaj. Jest to niezwykle efektywny podział pracy, który pozwala królowej skupić się na reprodukcji, podczas gdy robotnice dbają o wszystkie inne aspekty życia kolonii. Królowa staje się sercem kolonii, nieustannie produkując nowe osobniki.
Jak szybko rośnie gniazdo i ile szerszeni może w nim mieszkać?
Dzięki zaangażowaniu robotnic, kolonia szerszeni rośnie w zaskakującym tempie. W szczytowym momencie rozwoju, który przypada na późne lato, gniazdo może osiągnąć imponujące rozmiary, dochodzące nawet do 50 cm średnicy. W tym okresie kolonia może liczyć od kilkuset do nawet 700-1000 osobników. To świadczy o niezwykłej efektywności i organizacji tych owadów.
Jesienny punkt kulminacyjny: kolonia przygotowuje się na przetrwanie gatunku
Czas na nowe pokolenie: Narodziny przyszłych królowych i trutni
Pod koniec lata, kiedy kolonia osiąga swój szczyt, królowa zmienia strategię reprodukcyjną. Zaczyna składać jaja, z których rozwijają się płodne osobniki nowe, młode królowe oraz samce, zwane trutniami. To pokolenie jest kluczowe dla przetrwania gatunku, ponieważ to właśnie ono zapewni ciągłość cyklu w kolejnym roku.
Rola samców w kolonii: Do czego potrzebne są trutnie?
Trutnie, czyli samce szerszeni, mają w kolonii jedno, ale za to niezwykle ważne zadanie: kopulację z młodymi królowymi. Po akcie zapłodnienia ich rola dobiega końca i wkrótce giną. Nie uczestniczą w budowie gniazda ani w opiece nad potomstwem, ich istnienie jest ściśle związane z procesem reprodukcji.
Lot godowy: kluczowy moment dla przyszłości szerszeni
Jesienią następuje lot godowy. Młode królowe wylatują z gniazda, aby kopulować z trutniami. Co ciekawe, często dochodzi do zapłodnienia przez trutnie pochodzące z innych kolonii. Ten mechanizm jest niezwykle ważny, ponieważ zapewnia różnorodność genetyczną, wzmacniając gatunek i zwiększając jego odporność. Po udanym zapłodnieniu młode królowe są gotowe do zimowania.
Nieuchronny koniec i obietnica nowego początku: zimowanie szerszeni
Dlaczego stara królowa, robotnice i trutnie muszą zginąć?
Wraz z nadejściem pierwszych chłodów i spadkiem temperatur, cykl życia kolonii dobiega końca. Stara królowa-matka, która założyła gniazdo, wszystkie pracowite robotnice oraz pozostałe trutnie giną. Jest to naturalny proces, ponieważ kolonie szerszeni są jednoroczne i nie są przystosowane do przetrwania zimy. Cała społeczność, która tętniła życiem przez wiosnę i lato, przestaje istnieć.
Zimowa hibernacja: Gdzie ukrywają się młode królowe, by przetrwać do wiosny?
Jedyne, co przetrwa z całej kolonii, to zapłodnione młode królowe. To one są obietnicą nowego początku. Aby przetrwać zimę, szukają bezpiecznych i osłoniętych kryjówek, gdzie wchodzą w stan hibernacji. Typowe miejsca ich zimowania to:
- Spróchniałe pnie drzew
- Pod korą drzew
- W ziemi
- Szczeliny w budynkach lub pod kamieniami
W tych ukryciach przeczekują mrozy, by wiosną obudzić się i rozpocząć cały cykl od nowa, zakładając własne imperia.
Przeczytaj również: Cykl życia ważek: Od jaja po powietrznego akrobatę
Co się dzieje z opuszczonym gniazdem?
Opuszczone gniazdo szerszeni, pozbawione swoich mieszkańców, nie jest ponownie wykorzystywane. Z czasem ulega zniszczeniu pod wpływem warunków atmosferycznych, rozpada się lub jest rozbierane przez inne zwierzęta. Jest to symboliczny koniec rocznego cyklu, który zamyka się, by w kolejnym sezonie dać miejsce nowym, dynamicznie rozwijającym się koloniom.
